Adobe Photoshop Lightroom 4 review

Meer...

  • Timelapse: The Artctic Light
  • Sony A37 preview
  • Sony zet een punt achter 8 millimeter videoapparatuur
  • ‘Aankondiging Canon 5D X / Mark III op 27 februari’
  • Testfoto’s Nikon D600
Door -

Recentelijk heeft adobe versie 4 van haar Photoshop Lightroom-software uitgebracht voor minder dan de helft van de prijs van zijn voorganger. Dat maakt dit workflow-pakket interessant voor een grotere groep gebruikers. Maar hoe helpt het pakket je bij je fotobeheer en –bewerkingen? En wat zijn de belangrijkste vernieuwingen?

Voor wie?

Voordat we ingaan op de verbeteringen van dit nieuwe pakket, gaan we eerst even in op de vraag wat je in de praktijk aan dit pakket hebt. Kortgezegd is Photoshop Lightroom een zogenaamd ‘workflow’-pakket. Het verschil met andere beeldbewerkingssoftware zoals Photoshop zelf of concurrent Paint Shop Pro, zijn de bewerkingsmogelijkheden en met name de wijze waarop deze toegepast worden. Lightroom bevat lang niet zoveel bewerkingsmogelijkheden als bijvoorbeeld Photoshop Elements, maar het beschikt wel over de meest belangrijke bewerkingen die een gemiddelde fotograaf voor een foto gebruikt. Sterker nog, in de praktijk is Lightroom geschikt voor circa 90% van de meest populaire bewerkingen. Alleen voor de overige 10% hoef je nog een programma als Photoshop te gebruiken (uiteraard is dit wel afhankelijk van wat je fotografeert en zelf graag bewerkt). Vooral de denk- en werkwijze van Lightroom is anders. Adobe heeft nadat de populariteit van digitale fotografie een hoogtepunt bereikte ‘out-of-the-box’ nagedacht over een meer efficiënte workflow voor het bewerken van foto’s, mede omdat men na onderzoek ontdekte dat de meeste consumenten slechts een fractie van de mogelijkheden van Photoshop gebruikten. Een pakket als Photoshop (Elements) is gericht op de individuele bewerking van foto’s. Je werkt daarbij foto-voor-foto, oftewel één-voor-één. Dat is prima als je slechts een beperkt aantal foto’s wilt bewerken, maar na een fotoshoot of vakantie met honderden (of duizenden) beelden is dat onbegonnen werk, zelfs als je vooraf een selectie maakt. Met een programma als Lightroom is vooral het bewerken van een reeks foto’s een stuk prettiger en de workflow van Lightroom bespaart in dat geval heel veel tijd.

Wanneer je Lightroom geïnstalleerd hebt en een geheugenkaartje in je computer doet, verschijnt automatisch de mededeling of je de foto’s in Lightroom wilt importeren. Lightroom kopieert deze dan naar een door jou opgegeven locatie en bewaart de informatie hierover in een eigen catalogus. Het programma is ook zo slim dat het foto’s die het eerder geïmporteerd heeft, herkend en deze ongemoeid laat. Aangezien er nog wel eens wat oude foto’s op geheugenkaartjes blijft staan is dat erg prettig. Zelfs voor het importeren kun je je foto’s al bekijken en vooraf al enkele bewerkingen uitvoeren, indien je dat wilt. Ook kun je meteen een selectie maken, door bijvoorbeeld mislukte, dubbele of irrelevante foto’s te deselecteren. 

Biblitiotheek

Wanneer je foto’s geïmporteerd zijn kun je er direct mee aan de slag. In het eerste onderdeel, de ‘Bibliotheek’, kunt je je foto’s bekijken en organiseren. Aan de linkerkant zie je de mappenstructuur van je harde schijf, waar je eventueel een map met foto’s kunt selecteren. Aan de rechterkant van het venster staat een histogram met daaronder de instellingen van de geselecteerde foto (ISO, brandpuntsafstand, diafragma, sluitertijd). In dit overzicht kun je ook trefwoorden toevoegen aan de foto. In de Bibliotheek-modus kun je ook een aantal bewerkingen uitvoeren, zoals het corrigeren van de belichting, het contrast, de helderheid en levendigheid en hooglichten en schaduwen. Maar wil je serieus bewerken, dan kun je beter overschakelen naar ‘Ontwikkelen’.

 

Officieel heet het pakket Photoshop Lightroom. Dat komt mede omdat Lightroom een bewerkingsprogramma als Photoshop (Elements) voor een groot deel vervangt. Alleen voor specialistische en uitgebreide bewerkingen, zoals gedetailleerd retoucheren of werken met lagen, moet je nog uitwijken naar Photoshop. Lightroom kan de meest gebruikte fotobewerkingen zelf uitvoeren. Het gaat vooral om correctieve bewerkingen; een scheve horizon rechtzetten, de belichting aanpassen of de witbalans wijzigen. Maar ook optimalisaties van je foto’s zijn mogelijk, zoals het maken van een uitsnede, verscherpen, ruisreductie en vignettering toevoegen of verwijderen zijn mogelijk. Zelfs gevorderde bewerkingen als curves, gesplitste tinten en de helderheid of verzadiging per kleur instellen zijn een optie. Het toepassen van deze verschillende bewerkingen is ook eenvoudiger. Je hoeft niet continu het menu in te duiken, maar vindt alle opties overzichtelijk aan de rechterkant van het scherm. Door de schuifregelaars bij een bepaald onderdeel te verslepen pas je een bewerking toe; bijvoorbeeld een foto lichter (naar rechts) of donker maken (naar links). Veel bewerkingen, zoals bijvoorbeeld verscherping of ruisreductie, kunnen bovendien ook nog eens tot in detail worden ingesteld (net zoals bij fotobewerkingsprogramma’s). Zelfs retoucheren is mogelijk in Lightroom, al is dit onderdeel beperkter. Vlekken of stofjes kun je met één klik verwijderen via de optie ‘vlekken verwijderen (deze functie is nagenoeg identiek werkt als het ‘snel retoucheerpenseel’ in Photoshop Elements). Ook is het mogelijk een gegradueerd filter toe te passen om bijvoorbeeld de lucht wat donkerder of blauwer te maken. Ten slotte is het mogelijk om heel simpel een masker te maken om bijvoorbeeld een (deel van de achtergrond) donkerder te maken of een bepaalde bewerking alleen op een selectie toe te passen.

Workflow

Wat Lightroom zo efficiënt maakt, is dat je heel makkelijk bewerkingen op meerdere foto’s tegelijk kunt toepassen. Vooral bij een reeks foto’s is dat handig, omdat de omstandigheden (zoals het licht) daar vrijwel identiek zijn. Je kunt meerdere foto’s tegelijkertijd bewerken, foto’s onderling synchroniseren zodat de bewerkingen worden overgenomen of de laatste fotobewerking met één druk op de knop toepassen op een nieuwe foto. Dat is in veel gevallen ideaal, al was het alleen maar niet om bijvoorbeeld de witbalans voor alle foto’s te corrigeren, ruisreductie toe te passen of het maken van een uitsnede in één keer op tientallen foto’s tegelijkertijd uitvoeren. Je favoriete bewerkingen kun je bovendien als voorinstelling programmeren. Stel je verhoogt altijd het contrast en de kleurverzadiging een beetje, past daarna ruisreductie en verscherping toe en licht schaduwen wat op en maakt lichte delen wat minder fel, dan kun je al die bewerkingen als eigen voorinstelling opslaan. Je hoeft dan voortaan alleen nog maar op deze voorinstelling te klikken waarna al je bewerkingen in één keer worden uitgevoerd. Je kunt zo meerdere voorinstellingen maken, die geschikt zijn voor verschillende typen foto’s; bijvoorbeeld productfoto’s, nachtopnamen en landschappen met blauwe luchten. Verder is het mogelijk om een virtuele kopie (oftewel een kloon) te maken, waarop je een andere bewerking toepast. Zo kun je onbeperkt experimenteren met dezelfde foto zonder dat dit extra schijfruimte kost. Want het mooiste is nog wel dat Lightroom je originele bestanden ongemoeid laat. Alle bewerkingen worden apart opgeslagen zodat je altijd weer kunt terugkeren naar het origineel. Dit is ook handig voor fotografen die veel in het raw-formaat fotograferen, want je hoeft hierdoor geen aparte map met bewerkte jpeg’s meer te maken (tenzij je deze foto’s naar anderen wilt sturen). Dit bespaart ook ruimte op de harde schijf. De handelswijze van Lightroom is dus heel anders dan andere beeldbewerkingsprogramma’s. Wie veel foto’s bewerkt, kan flink wat tijd besparen. En ook voor wie relatief onervaren is met beeldbewerking, is een programma als Lightroom eenvoudig. Juist omdat je niet continu in verschillende menu’s hoeft te zijn, maar simpelweg een aantal stappen uitvoert, kan dit een uitkomst zijn.

Met een knipoog naar de analoge tijd is het volgende en meest belangrijke onderdeel ‘Ontwikkelen’. Leuke achtergrondinformatie: Adobe had het programma eigenlijk ‘Darkroom’ willen noemen als directe link naar de donkere kamer, maar omdat de betekenis hiervan ook anders kan worden geïnterpreteerd, is veilig voor Lightroom gekozen. In het onderdeel ‘Ontwikkelen’ zitten alle bewerkingsopties van het programma. Onderaan zie je een strip met je foto’s waar je doorheen kunt lopen en in het midden is de foto die je geselecteerd hebt in groot formaat te zien. Als je een tweede monitor hebt, kun je daar ook een miniatuurweergave met je foto’s op tonen (via de knop F11), wat erg prettig is voor het overzicht.

 

De bewerkingen zijn gerubriceerd per onderdeel. Helemaal bovenin vind je enkele gereedschappen waarbij je een uitsnede kunt maken of de horizon kunt rechtzetten, vlekken en rode ogen kunt verwijderen, een kleurgradiënt kunt toevoegen of een masker kunt aanmaken voor een selectieve bewerking. Daaronder vind je de standaardbewerkingen, zoals het aanpassen van de kleurtemperatuur, de belichting en de kleurverzadiging. Vervolgens zie je de kleurcurve waar je direct punten in de curve kunt aanpassen of dit via vier deelgebieden doen (hooglichten, lichten, donkere tinten en schaduwen). Daarna kun je kleuren individueel aanpassen of tinten splitsen, waarna je bij het onderdeel ‘Details’ uitkomt. Hier kun je verscherping en ruisreductie toepassen en de variabelen daarvoor nauwkeurig instellen. In het onderdeel ‘Lenscorrecties’ kun je lensfouten, zoals vertekening, vignettering of chromatische aberratie corrigeren. Dat kan handmatig of automatisch via de ingebouwde database. Lightroom kent een groot deel van de bestaande cameralenzen en weet ook welke lensfouten deze produceren. Zo kan bijvoorbeeld vervorming of een kleurafwijking automatisch gecorrigeerd worden zodat dat je dit zelf hoeft te doen via ingewikkelde bewerkingsprocedures. Helemaal onderaan de lijst staan effecten zoals vignettering en korrel, gevolgd door camerakalibratie. Mocht je een bepaald onderdeel niet gebruiken of (nog) niet begrijpen, dat kun je deze inklappen zodat er minder opties worden weergegeven.

Nieuw in Lightroom 4 is het onderdeel ‘Kaart’. Als je camera voorzien is van een gps-chip – wat bij steeds meer nieuwe camera’s het geval is – dan kun je in dit onderdeel exact zien waar je foto gemaakt is. Dat is erg handig, vooral jaren na dato wanneer mensen dat soort informatie simpelweg vergeten. Het kan leuk zijn om een bepaalde plek nog eens te bezoeken of inzicht geven om te weten waar je op dat specifieke moment hebt gestaan (sommige camera’s kunnen zelfs aangeven in welke richting je fotografeerde). Je ziet je foto terug via Google Maps. Als je camera niet voorzien van een gps-chip en je hebt ook geen losse gps-tracker waarmee je gps data kan toevoegen, dan kan je de locatie-informatie ook handmatig aan je foto’s toevoegen. Bent je bijvoorbeeld op vakantie op Aruba geweest dan kan je deze locatie zelf invoeren. Vervolgens sleept je je hele collectie foto’s naar een locatie op het eiland waarna deze informatie direct wordt toegevoegd. Zo weet je in ieder geval achteraf of een foto op Aruba is gemaakt in plaats van op Bonaire of Curaçao. Uiteraard kan vervolgens per fotoreeks aangeven waar je op dat moment ongeveer was, al kan dat een behoorlijke klus zijn. Het handige van geografische informatie is dat je ook veel makkelijker naar foto’s kan zoeken; bijvoorbeeld alle foto’s die in een bepaald jaar in een specifieke stad zijn gemaakt.

 

Boek, Presentatie Afdrukken en Web

In de laatste vier onderdelen kan je nog meer met je foto’s doen nadat alle bewerkingen voltooid zijn. In het onderdeel ‘Boek’ kan je zelf een fotoboek samenstellen. Als je wel eens gewerkt hebt met fotoalbumsoftware van een bepaalde winkel of fabrikant, dan is dit erg herkenbaar. Adobe werkt voor dit onderdeel samen met leverancier Blurb. Het onderdeel ‘Presentatie’ is geschikt om bijvoorbeeld een diapresentatie te starten om je foto’s rechtstreeks vanuit Lightroom aan anderen te laten zien. Het onderdeel ‘Afdrukken’ helpt je bij het afdrukken van foto’s naar je printer, waarbij je zeer veel instellingsmogelijkheden hebt en zelfs het kleurprofiel kunt aanpassen. Via ‘Web’ ten slotte kan je je fotoselectie online zetten, bijvoorbeeld door er geautomatiseerd HTML-pagina’s met verkleinde afbeeldingen en een menu-structuur van te maken (een Flash-website is ook mogelijk). Ook kun je je foto’s uploaden naar de site van Adobe zelf, zodat je je foto’s heel simpel aan anderen kan laten zien.

 

Een workflowpakket als Adobe Lightroom is ideaal voor wie veel fotografeert en daardoor veel tijd kwijt is aan de nabewerking van foto’s. Vooral als je in RAW fotografeert is het pakket een uitkomst, omdat de workflow tijd scheelt, bewerkingen niet destructief zijn, een bewerking op meerdere foto’s tegelijk kunnen worden uitgevoerd en de instellingsopties zeer uitgebreid zijn. Gespecialiseerde beeldbewerkingssoftware als Photoshop (Elements) is alleen nog nodig voor uitgebreid retoucheerwerk, werken in lagen en heel specifieke bewerkingen. Doordat de prijs nu meer dan gehalveerd is (€ 126), is Lightroom interessant voor een grotere groep gebruikers, waaronder minder ervaren beeldbewerkers met een lager budget. Door de prijs en de uitstekende beeldbewerkingsopties krijgt de software van ons dan ook een Gold award!

Pluspunten

•             Zeer uitgebreide bewerkingsopties

•             Ingebouwde lenzendatabase met automatische correcties

•             Ondersteuning voor videobestanden

•             Ondersteuning voor geotagging

•             Goede ruisreductie

•             Multi-monitor ondersteuning

•             Betaalbaar dankzij fors lagere prijs

Minpunten

•             Beperkte vernieuwingen in versie 4

•             Cameraondersteuning stopt na nieuwe versie


{AWARD-FV-GOLD}

Dit artikel is eerder in aangepaste vorm verschenen in computertijdschrift PC-Active

Als we even specifiek ingaan op Lightroom versie 4 in vergelijking met versie 3, dan zijn er weer een hoop vernieuwingen doorgevoerd. Eerlijk is eerlijk, de stap van versie 2 naar 3 was groter, maar nieuwe introducties in Lightroom 3, zoals de lenscorrecties, zijn in versie 4 verder verbeterd. De database met lenzen is vergroot en lensfouten worden nog beter gecorrigeerd. Dat is vooral te merken aan de correctie van chromatische aberratie (kleurafwijkingen), dat nu automatisch goed gaat als dit onderdeel is aangevinkt. Nieuw is ook de ondersteuning voor videobestanden. Lightroom 3 kon wel video’s importeren, maar er vervolgens niets mee doen. Aangezien mensen steeds meer filmen met fotocamera’s, heeft Adobe nu ook een aantal basale bewerkingsmogelijkheden toegevoegd (zoals afspelen, inkorten en een foto uit een video destileren). Ook nieuw is de eerder besproken mogelijkheid voor geotagging (Kaart). Verder zijn de hulpmiddelen om het dynamisch bereik van een foto te verbeteren flink toegenomen. Details in schaduwen en hooglichten kunnen beter en eenvoudiger zichtbaar worden gemaakt, zonder dat een foto te kunstmatig wordt. Ook de functie ‘Helderheid’ (in de Engelse versie ‘Clarity’) is sterk verbeterd. Hiermee kan je het lokale contrast heel eenvoudig aanpassen; van vlakke foto tot HDR. Last but not least kun je interactief aan de slag met het histogram. Deze is opgedeeld in vijf delen: zwarte tinten, schaduwen, belichting, hooglichten en witte tinten. Deze onderdelen ziet je letterlijk terug in de standaardbewerkingen, zodat je beter weet wat je doet en welk effect dit heeft op het histogram. Je kan de bewerking zelfs rechtstreeks vanuit het histogram toepassen, door de muis naar links of rechts te bewegen terwijl je de linker muisknop ingedrukt houdt.

Een handige functie in Lightroom is de Voor-Na weergave. Hier kun je een onbewerkte en bewerkte foto, of een deel daarvan, naast elkaar leggen om te kijken hoe succesvol de bewerking is geworden.

Prijs

Maar de grootste vernieuwing is misschien nog wel de prijs. Lightroom was altijd een uitstekend workflow-pakket maar vanwege de prijs van € 299 lang niet voor iedere consument bereikbaar. Adobe heeft de prijs nu meer dan gehalveerd. Voor circa € 126 (de marktprijs ligt nog iets lager) krijgt je Lightroom 4 nu al in bezit. Het pakket is daardoor nu voor iedereen bereikbaar. Als je al een eerdere versie van het programma hebt, kan je ook relatief goedkoop upgraden (voor circa € 73). De prijsverlaging is waarschijnlijk ingezet om een groter marktaandeel te krijgen en om beter te kunnen concurreren. Naast Apple’s Aperture heeft directe concurrent Corel sinds begin 2012 ook een eigen workflowpakket: AfterShot Pro. Dit pakket is gebaseerd op Bibble en kost slechts € 89,99. Het zou een zware dobber worden om daar op basis van de oorspronkelijke prijs mee te concurreren. De lagere prijs verzacht ook de beperkte nieuwe mogelijkheden van het programma ten opzichte van de vorige versie. Een minpuntje blijft overigens wel dat je in sommige geval min of meer verplicht bent om te upgraden naar een nieuwe versie wanneer je een nieuwe camera (met ondersteuning voor raw-bestanden) koopt. Adobe ondersteunt nieuwe camera’s namelijk alleen in haar nieuwste softwareversies.

Pin It
Jeroen

is mede-oprichter van FotoVideo.nu, schrijver van diverse (foto)boeken en auteur voor verschillende tijdschriften. Hij fotografeert sinds 1996 met een spiegelreflexcamera en geeft ook af en toe presentaties en workshops over fotografie. Volg Jeroen ook op Twitter.