Toekomst van de monitor: High PPI

Door -

Op monitorgebied is sinds de toevoeging van breedbeeld en Full HD niet veel meer gebeurd. Monitoren worden wel steeds groter – tot wel 32 inch – maar de resolutie nam tot nu toe nauwelijks toe. In 2012 kwam Apple met Retina notebooks en iPads op de proppen. In 2013 volgden andere fabrikanten met tablets en notebooks. Er bestaan ook al monitoren met een dergelijke ‘High PPI’-resolutie, maar die zijn momenteel nog schaars en duur. Maar een 4k-revolutie staat voor de deur. Welke voordelen biedt een hogere resolutie voor fotografen en videobewerkers?

Sinds we over zijn gegaan van CRT beeldbuizen naar platte TFT monitoren is er best wat gebeurd. Gingen die CRT bakbeesten nog tot 1024×786 of 1280×1024 pixels in de klassieke 4:3 verhouding, bij TFT monitoren liep dat na enkele jaren op tot Full HD resoluties, oftewel 1080p. Eerst in de 16:10 verhouding (1920×1200), later in de iets minder hoge 16:9 (1920×1080). Deze nieuwe resoluties kwamen tot stand dankzij de opmars hdtv’s, een jaar of vijf terug. Maar sindsdien is er eigenlijk weinig meer veranderd. De meeste monitoren gaan niet verder dan deze Full HD resolutie, ondanks dat de omvang wel is toegenomen. De meeste 23, 24, 26 en 27 inch monitoren ondersteunen maximaal Full HD (1920×1080 of 1920×1200). Er zijn slechts een handjevol 27 en 30 inch monitoren die een hogere resolutie bieden van maximaal 2560×1600 pixels. Tegelijkertijd is het ook de vraag hoeveel groter het nog kan, want met 27 inch praten we al over een diagonaal van bijna 70 cm, wat enkele jaren terug nog een nette maat voor een tv was. Bovendien is het nut van een groter scherm beperkt als je er niet meer pixels voor terugkrijgt. De Windows interface, films, games en programma’s zien er allemaal identiek uit op Full HD. Er is dus geen sprake van een groter overzicht, meer ruimte voor vensters of meer details. Een groter scherm kopen met dezelfde hoeveelheid pixels is dus redelijk zinloos, tenzij je graag films op groot formaat wilt kijken.

U3011_1600x1600

Monitoren worden wel steeds groter, maar de pixeldichtheid (PPI) groeit niet mee. 

Vreemde trend: minder pixels

Tegelijkertijd was er wel sprake van een andere trend: 16:9 breedbeeld. Aanvankelijk werd een 16:10 beeldverhouding gebruikt, die in de breedte evenveel pixels biedt, maar in de hoogte méér. In feite kwam dat neer op een soort bezuinigingsmaatregel. We kregen met 16:9 weliswaar een formaat dat naadloos op 1080p films aansloot, maar er kwam minder beeldruimte voor terug. In feite is er daardoor zelfs sprake van een daling van de gemiddelde monitorresolutie. Voor fabrikanten was dit niet erg, want de productiekosten van 16:9 zijn beduidend lager (vanwege de kleinere panelen). Als we dan bedenken dan een Full HD scherm ‘slechts’ een resolutie biedt van twee megapixels biedt, en we ondertussen al in een tijdperk leven waarin fotocamera’s met 20 megapixels of meer volstrekt normaal zijn, dan is het duidelijk dat het hoog tijd is dat monitoren met hun tijd meegaan.

Schaalprobleem

De afwezigheid van hogere resoluties dan Full HD was ook te verklaren door een probleem waar noch de monitorfabrikanten als Microsoft (Windows) een oplossing voor bood. Hoe kan een hogere resolutie optimaal benut worden? Bij de duurdere 27 en 30 schermen die een resolutie van 2560×1600 (16:10) of 2560×1440 (16:9) bieden, wordt de interface kleiner. Er passen dus meer venters op het scherm, maar de knoppen, menu’s en iconen worden ook kleiner. Nu was dat voor monitoren van deze omvang ook niet zo erg, want de beelddiagonaal was zodanig dat het niet priegelig klein werd. Andersom zou je zelfs kunnen redeneren dat een 26 of 27 inch monitor met 1920×1080 alles juist extreem groot weergeeft. De vraag was dus hoe het besturingssysteem om zou moeten gaan met hogere resoluties. Tot nu toe werd alles simpelweg kleiner, waardoor er meer ruimte voor vensters was, maar een hogere pixeldichtheid zou op die manier te kleine menu’s en knoppen opleveren. Dan zou iedereen een bril moeten dragen om de letters nog goed te kunnen lezen.

 

15MBPR_PF_Open_FCP_Surfer_PRINT

Apple was de eerste op de consumentenmarkt die met de ‘Retina’ MacBook Pro ver over de gebruikelijke resoluties heenstapte (2880×1800 pixels).

Hogere PPI dichtheid

Het eerste consumentenproduct waar een nieuwe methode  gebruikt werd, was Apple’s ‘Retina’ MacBook Pro die in juni 2012 werd aangekondigd. Deze is uitgerust met een 15,4 inch scherm. Tot die tijd ondersteunden dergelijke schermen een resolutie van gemiddeld 1280×800 pixels oplopend tot maximaal 1920×1080 bij de high end modellen. Apple’s scherm biedt een resolutie van maar liefst 2880×1800 pixels. Oftewel dat is het dubbele van een reguliere 15,4 inch MacBook Pro (1440×900 pixels) en dus een verviervoudiging van het totale aantal pixels. Het Retina-scherm van Apple beschikt in totaal over 5,2 miljoen pixels, terwijl de normale versie 1,2 miljoen pixels telt. Dat komt neer op 220 pixels-per-inch (PPI), wat met een kijkafstand van circa 50 cm gelijk is aan de hoge resoluties die high end telefoons vandaan de dag bieden (>300 PPI). Ter vergelijking: de reguliere resolutie (1440×900) komt neer op 110 PPI, terwijl veel andere notebooks (1280×800) het zelfs met 98 PPI moeten doen. Het voordeel van deze enorm hoge resolutie is dat beelden er merkbaar scherper en gedetailleerder uitzien. Voor dit artikel hebben we een korte praktijktest gedaan met een reguliere MacBook Pro en de Retina-versie en het verschil tussen beide is overduidelijk zichtbaar. Nadat we een tijdje naar het Retina gestaard hadden leek het wel alsof er een onscherpe waas over het reguliere scherm met standaardresolutie zat. Maar het verschil is niet zo groot dat je hier in alle situaties profijt van hebt – vooral wanneer beeldkwaliteit van belang is, heeft een hogere resolutie met meer PPI’s zin. Dat komt men name fotografie en video ten goede, maar ook letters zijn door de hogere scherpte prettiger leesbaar.

retina1

Foto’s bieden veel meer scherpte en detail wanneer een hogere pixeldichtheid wordt gebruikt (rechts). Bij het reguliere scherm (links) zijn de individuele pixels duidelijk zichtbaar. Het Retina-scherm met hogere resolutie (High PPI) toont overduidelijk meer details.

retina2

Hier is het Retina-scherm links te zien en het reguliere scherm rechts

Nieuwe manier van schalen

Met de Retina MacBook Pro werd er ook een nieuwe manier van schalen geïntroduceerd. In de zogenaamde ‘Retina’-modus blijven iconen, menu’s en vensters even groot als voorheen. Alleen het detail is beduidend hoger. Het besturingssysteem, OS X, is hiervoor aangepast. Het is ook mogelijk op een normale manier te schalen, maar dan wordt alles dus onleesbaar klein. Overigens heeft de standaard manier van schalen ook een nadeel: software moet gedeeltelijk worden herschreven om er optimaal mee om te kunnen gaan. Alle huidige softwareversies van Apple (zoals iPhoto, iMovie en Final Cut Pro X) zijn hier al klaar voor, maar sommige applicaties van derden niet. Doordat menu’s en knoppen hun bestaande omvang houden, worden ze feitelijk vergroot en ziet alles er dan juist minder goed (lees: korrelig) uit. Adobe heeft een Retina-update uitgebracht voor Photoshop, Premiere Pro en Lightroom (maar niet voor de Elements-versies voor consumenten). Ook Google’s Chrome browser kan al goed met hoge resoluties omgaan, evenals videospeler VLC, Microsoft Office en virtualisatiesoftware van Parallels. Windows 7 en Windows 8 hebben nog geen pasklaar antwoord voor hoge resoluties, bleek uit onze praktijktest. Standaard wordt alles kleiner en daardoor feitelijk onwerkbaar. Het is wel mogelijk om de interface aan te passen en knoppen te vergroten, maar dit werkte nog niet optimaal. Uiteraard is het wel mogelijk om de resolutie aan te passen naar 1920×1200 of 1650×1050, maar dat is niet ideaal als je een scherm met hoge pixeldichtheid hebt. Windows 8.1 kan beter overweg met hoge resoluties dan zijn voorgangers, omdat deze schaling wel ondersteund (al zijn er nog beperkingen).

retina

Een zeer hoge resolutie kan op twee manieren ingezet worden: meer ruimte (verklein) of opgeschaald (waarbij menu’s, iconen en vensters even groot blijven)

retina-resoliutie

Ongeschaald ziet de 2880×1800 pixels resolutie ziet er in werkelijkheid zo uit. Veel ruimte voor vensters, maar zeer kleine tekst.

Webpagina’s

En er is nog een ander probleem. Ook webpagina’s schalen mee. Voor tekst is dat een voordeel, omdat dit probleemloos vergroot kan worden. Letters zien er dus scherper en prettiger leesbaar uit. Maar afbeeldingen niet, want die worden feitelijk vergroot, ook al houden ze relatief gezien dezelfde afmeting op het scherm. Een klein plaatje met 125×75 pixels gaat er dus korrelig uitzien op een geschaald scherm met hoge PPI dichtheid. Ook daar wordt overigens aan gewerkt. De CSS3 web-standaard heeft hier al in voorzien en maakt het mogelijk dat ook plaatjes meeschalen. In feite worden hogere resoluties voor afbeeldingen gebruikt en schalen deze mee wanneer het scherm vergroot wordt. Ook voor mensen met minder goede ogen is dat een voordeel, want het is dan mogelijk om straffeloos een webpagina te vergroten, terwijl alles er scherp blijft uitzien. Het aantal websites dat CSS3 ondersteunt groeit momenteel snel.

4096×2304 pixels in 2014

Apple was even de enige fabrikant in de consumentenmarkt die zogenaamde HiPPI-schermen gebruikt, maar andere fabrikanten volgden al snel. Het zal nog wel even duren voordat alle fabrikanten HiPPI adopteren, maar als je er naar op zoekt bent is wel al een divers aanbod. Zo heeft Toshiba een Kirabook laptop uitgebracht met 2560×1440 resolutie en 13 inch scherm en Dell heeft recentelijk de XPS 15 laptop uitgebracht die 3200×1800 pixels biedt op een 15,6 scherm. Daarnaast zijn er ook al diverse tablets met HiPPI resoluties. Bij high-end smartphones is HiPPI al lange tijd gangbaar.

Intel voorspelt dat de beeldschermen van alle apparaten de komende jaren een hogere pixeldichtheid zullen krijgen. Men spreekt over standaarden van 300 PPI voor smartphones en tablets, 250 PPI voor notebooks en 220 PPI voor desktops. Het aantal PPI is afhankelijk van de kijkafstand naar een apparaat, vandaar dat deze voor smartphones hoger is dan voor notebooks en desktops. De kijkafstand van een smartphone is gemiddeld 25 cm, terwijl  dat voor een desktop meer dan een halve meter is. Voor 2014 verwacht Intel dat er producten komen met 4096×2304 pixels (oftewel 4k), ook in de desktopmarkt. Dat laatste is belangrijk, want de resolutierevolutie geldt tot nu toe vooral voor tablets en notebook. Desktops lijken te worden vergeten, terwijl het juist voor werk- of thuisgebruik ook heel prettig kan zijn. Sharp heeft wel een 4k monitor uitgebracht (de PN-K321H), maar die heeft een pittig prijskaartje van € 3600 (adviesprijs € 4000). Deze 32 inch monitor biedt 3840×2160 pixels (140 PPI – wat gezien de afmeting niet eens zo heel veel is).

Intel-Roadmap-to-4K

2014 zal het jaar worden van de 4k monitoren, aldus Intel

4k revolutie

De opmars van een nieuwe generatie monitoren met een hogere pixeldichtheid (PPI) staat niet op zichzelf. Net zoals de opmars van hdtv’s is dit direct gekoppeld aan de tv-markt en filmindustrie. Ook in die markten staat er een revolutie voor de deur. De 4k standaard is namelijk de opvolger van Full HD en biedt een resolutie die zowel horizontaal als verticaal twee keer zo hoog is (met dus vier maal zoveel pixels). Er is al flink aanbod van videocamera’s die in 4k resolutie kunnen filmen (waarbij de goedkoopste modellen beginnen bij circa € 3000). Meestal wordt daarvoor een 3840×2160 (16:9) resolutie gebruikt, die ook wel 2160p genoemd wordt. Maar ook 2304p (4096×2304) wordt gebruikt. Vrijwel alle grote Hollywoord-producties worden momenteel al in 4k resolutie opgenomen. Net als bij computermonitoren bieden 4k tv’s veel scherper beeld met meer details – en dus een rijkere filmervaring. Het aanbod 4k tv’s is echter nog  beperkt. De Japanse tv zender NHK verwacht pas vanaf 2020 te gaan uitzenden in 4k. Tegelijkertijd wordt er overigens ook al aan de opvolger van 4k gewerkt, genaamd 8k. Deze zal een resolutie van 7680×4320 pixels bieden (4320p). Oftewel, het is niet de vraag of er monitoren en tv’s met een hogere resolutie zullen komen, maar wanneer (en voor welke prijs).

Kan de grafische kaart het aan?

Met het opvoeren van de resolutie is het de vraag wat dit betekent voor grafische kaarten. Het is een feit dat deze flink wat harder moeten werken of vier keer zoveel pixels aan te sturen. In hoeverre is dat een probleem? Apple gebruikte in de oorspronkelijke Retina MacBook Pro een Nvidia Geforce GT 650M. Deze mobiele GPU kan probleemloos de resolutie van 2880×1800 weergeven. Sterker nog, hij kan zelfs nog tegelijkertijd drie externe schermen aansturen. Reguliere grafische kaarten ondersteunen wel hogere resoluties, maar gaan vooral uit van meerdere monitoren in plaats van een enkel exemplaar. Zo kan de Nvidia Geforce GTX 690 maximaal 2560×1600 pixels kan aansturen, maar in combinatie met drie FullHD monitoren loopt dat op tot 5760×1080. Een viertal GTX 690 grafische kaarten in Quad-SLI-opstelling kunnen zelfs zes monitoren tegelijk aansturen op hun maximale resolutie. Dat zou een ondenkbaar hogere resolutie opleveren, die dus al mogelijk is met hardware die vandaag beschikbaar is. De grafische kaarten gaan alleen nog uit van meerdere monitoren om hoge resoluties te halen, in plaats van een enkel scherm met een hoge pixeldichtheid. Technisch zou het geen probleem moeten zijn om dat aan te passen.

retina3

Hi-res games

Los van foto’s en video’s zijn hogere resoluties voor games natuurlijk ook interessant. Ook in dat geval levert dat betere beeldkwaliteit met meer scherpte en rijkere details op. Hoe kleiner de pixels, des te minder artefacts (kleine oneffenheden) te zien zijn. Maar een hoge resolutie draaien in een 2D omgeving is wel wat anders dan een 3D omgeving. In een spel moeten pixels minimaal 30 keer per seconde veranderen om een vloeiende weergave te realiseren. Met vier keer zoveel pixels is dat een flinke stresstest voor een GPU. Dit zal hoe dan ook leiden in een afname van het aantal beelden per seconde (fps). Zolang dit niet onder de 30 komt, is dat geen probleem, maar bij veel zwaardere spellen op maximale kwaliteitsinstellingen zal dit niet mogelijk zijn. Nu is het detail van een monitor met hoge pixeldichtheid (>200 PPI) zo hoog, dat het nauwelijks zichtbaar is wanneer om een spel in een iets lagere resolutie gedraaid wordt. De stelregel dat een lcd-scherm altijd op de ‘native’ resolutie moet staan is met HiPPI schermen dus verleden tijd. Uiteraard zullen de makers van grafische kaarten hierop anticiperen en zal het niet lang meer duren voordat spellen ook vloeiend op 4k resoluties werken.

Kostenplaatje

Schermen met een hoge pixeldichtheid vergen niet alleen meer rekenkracht van de grafische kaart en een andere grafische opbouw van het besturingssysteem, er zal ook een flink prijskaartje aan hangen. Omdat de vraag en de productiecapaciteit nog beperkt zijn, is het vrij duur om dergelijke schermen te produceren. Maar het is geen kwestie van of maar van wanneer.

Conclusie

Zoals uit de voorbeelden bij dit artikel blijft, hebben schermen met een hoge pixeldichtheid (PPI) de toekomst. Ze bieden veel meer detail en scherpte en dus een betere beeldkwaliteit. Beeldschermen met meer dan 300 PPI zijn gebruikelijk bij smartphones, maar worden in navolging van Apple’s Retina-schermen ook bij andere notebook- en desktopfabrikanten ingezet (vanwege de grotere kijkafstand circa 200 PPI). Na smartphones, tablets en enkele notebooks met High PPI schermen zijn binnenkort ook tv’s en (losse) monitoren aan de beurt. Over enkele jaren is een FullHD monitor iets van het verleden waar geen enkele fotograaf of videobewerker nog mee wil werken. Foto’s en video’s zijn beter te beoordelen op een scherm met hogere pixeldichtbheid. En de impact bij het vertonen is ook groter. Wij juichen de 4k revolutie dan ook toe en hopen dat er in de nabije toekomst een flink aanbod van betaalbare 4k monitoren ontstaat.

Pin It
Jeroen

is mede-oprichter van FotoVideo.nu, schrijver van diverse (foto)boeken en auteur voor verschillende tijdschriften. Hij fotografeert sinds 1994 met een spiegelreflexcamera en geeft ook af en toe presentaties en workshops over fotografie. Volg Jeroen ook op Twitter.

3 reacties naar Toekomst van de monitor: High PPI

  1. De komende maanden verwacht ik inderdaad ook wat nieuwe 4K monitoren op de markt. Samsung heeft al een monitor aangekondigd (32 inch), maar nog geen verdere specs gegeven behalve de melding dat ie eraan zit te komen.

    Apple’s nieuwe prullenbak, ehm, Mac Pro heeft de mogelijkheid (dacht ik) om 3 volledige 4K monitoren aan te sturen. Die Mac Pro moet binnenkort beschikbaar komen. Zou jammer zijn als je daarmee moet gaan werken op CinemaDisplays van jaren oud met nog geen retina resoluties. Dus je zou zeggen dat binnenkort ook 4K CinemaDisplays aangekondigd worden..

  2. Over het gamen; Ik denk niet dat het voor de grafische kaarten 4 keer zo zwaar wordt aangezien AA een stuk minder nodig is. Waar je bijvoorbeeld nu 4xAA gebruikt zou je denk ik met 2x kunnen volstaan, wat het verschil een stuk kleiner maakt.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *