Blog: Winterse tocht langs het IJ(s)meer

Door -

Plotseling is het zover. Het is begin februari en onverwachts is het moment om mijn traditionele tocht langs het IJmeer te maken aangebroken. Verrassend. Ik had niet gedacht dat het er deze winter nog van zou komen. Wat de precieze aanleiding ooit is geweest weet ik niet meer. Maar zodra het een tijdje flink heeft gevroren, stap ik in de auto om op weg te gaan naar het IJmeer. Dat doe ik nu al zo’n tien winters. Bijna geen jaar heb ik het overgeslagen. Heel soms komt het er niet van. Dan is er geen ijs, zijn de omstandigheden te ongunstig, of kan ik op het juiste moment niet op pad. Dit keer vertrek ik op een donderdagmiddag en een beetje halsoverkop ook nog. Hoe dat zo? Het gaat morgen sneeuwen. Daar ben ik niet blij mee. Redelijk zeldzaam is namelijk dat het al dagen achtereen flink heeft gevroren zonder dat er neerslag gevallen is. Daarnaast is het een heldere zonnige dag. Een uitgelezen kans om op zoek te gaan naar mooie zonverlichte ijsstructuren onder een strakblauwe hemel. Sneeuw is ook prachtig, begrijp me niet verkeerd, maar het ligt een beetje in de weg als het je om het ijs eronder is te doen.

Complicatie is dat ik geen idee heb of het IJmeer wel is dichtgevroren. Want hoe lang vriest het? Pas een paar dagen en het is me toch een watermassa daar. Voor hetzelfde geld (meestal iets meer) maak ik deze tocht voor niets. Ooit deed ik navraag bij een kennis die in Durgerdam woont. ‘Geen idee,’ zei hij tot mijn verrassing. ‘Ik zal vanavond zodra ik thuis ben voor je kijken.’ Om deze opmerking beter te plaatsen moet je weten dat hij aan de dijk woont. Met een uitzicht over het IJmeer om jaloers op te zijn. Blijkbaar verandert zelfs het mooiste uitzicht na verloop van tijd in ‘behang aan de muur’. Vandaar dat ik gewoon maar de gok neem. Nog terwijl ik IJburg passeer zie ik tot mijn opluchting een immense ijsmassa opdoemen. Gerustgesteld neem ik na de Zeeburgertunnel de afslag en vlak voor de stadspoort van Durgerdam kom ik slippend in de berm tot stilstand.

Jas aan, uitstappen, fototas over de schouder. Herbezinning. Terug de auto in, muts op, sjaal om, handschoenen aan en opnieuw de auto uit. Het is min vijf. Dat niet alleen, er staat een straffe wind, waardoor de gevoelstemperatuur een stuk lager ligt. Het is echt van dat weer dat verstandige mensen doet besluiten om binnen blijven. Wie foto’s wil maken moet onder deze omstandigheden niet alleen aan de inhoud van de fototas denken. Goed aankleden, stevige waterdichte schoenen, een jas die winterklaar is. Zo min mogelijk huid aan de buitenlucht blootstellen. De meeste dagjesmensen blijven maar een paar tellen op de dijk staan kijken, maken snel drie foto’s en zijn weer vertrokken. Zelf blijf ik met gemak een uur of langer op één locatie zitten. Als je niet oppast koel je zeker met een sterke noordoostenwind zoals vandaag razendsnel af. Isolerende handschoenen waarmee je toch je camera kunt bedienen zijn hier essentieel. Je wilt ze echt niet even uittrekken. Nu heb ik gelukkig een groot toestel, dan druk je minder snel op de verkeerde knop. Maak je foto’s met een telefoon, dan kom je waarschijnlijk deze winter tot de ontdekking dat je het scherm niet kunt bedienen met handschoenen aan. Moderne aanraakschermen zijn niet drukgevoelig. Ze werken dankzij de geleiding van je huid.

Ik zit nog maar net langs de ijskant als er van achteren iets op mij af komt denderen. Omdat ik halverwege een reeks foto’s voor een panorama ben, wil ik mij niet meteen omdraaien. Ik werk namelijk uit de hand. Stoïcijns doorgaan dus. Pas als het geluid heel dichtbij is ben ik klaar en kijk ik snel om. Om een forse hond te zien die enthousiast het talud komt afstormen. Op zich leuk. Ware het niet dat ik onderaan die steile helling zit en geen kant opkan. Ik weet dat het deinende ijs mijn gewicht niet kan dragen. In gedachten zie ik de hond vrolijk tegen mij aanspringen, waarna ik een achterwaartse duik in het IJmeer neem. Gelukkig houdt de hond op het allerlaatste moment in en rent hij na een aai of drie weer omhoog naar zijn baasje. Deze mevrouw weet mij te vertellen dat het meer twee dagen geleden nog open was. De wind heeft ijsschotsen tegen de oever gestuwd en die zijn vervolgens vastgevroren. Verder vind ze de met ijs omhulde planten zo mooi. Het is de eerste keer dat ze dit ziet, terwijl ze hier elk jaar komt. Voor mij is het niet nieuw. Het is inderdaad prachtig, maar het is er elke winter. Denkend aan die kennis uit Durgerdam zeg ik er maar niets over.

Voorbij Durgerdam is het lastig om in te schatten waar je moet zijn voor mooie uitzichten en spectaculaire ijsformaties. De weg ligt er namelijk aan de binnenzijde van de dijk. Die is nogal hoog. Vroeger was het een zeedijk. Je weet dus nooit of er aan de andere zijde iets te beleven valt. Langs de route zijn diverse parkeerplekken, met een comfortabel trappetje de dijk op. Het kan dan ook geen kwaad om steeds even te stoppen om een snelle blik te werpen. Soms kan na de klim meteen de afdaling worden ingezet en de tocht weer vervolgd worden. In heb in de loop der jaren een aantal vaste stopplaatsen in de GPS opgeslagen waarvan ik weet dat de kans op iets moois er groot is. Sowieso heb je vanaf de dijk altijd mooie vergezichten. Het is vooral een plek om de camera even met rust te laten en te genieten van de weidsheid en de intense rust. Die enorme uitgestrekte ijsmassa. Geen strakke ijsplaat, maar een lapjesdeken van ‘tegen elkaar gesmeten’ ijsschotsen. In de verte varen schepen voorbij. In een vaargeul vrijgehouden door ijsbrekers. Je ziet ze geregeld aan kop van een konvooi voorbij komen. Aan de overkant ligt Almere en een windmolenpark. Pampus zie je ook goed liggen.

`

Vandaag maakt de combinatie van wind en temperatuur dat ik mij weinig rust gun. Dus na de klim naar boven, daal ik aan de andere zijde snel het talud weer af richting ijsmassa. Voorzichtig lopen. Het is steil. Het is glad. Onderaan liggen rotsblokken bedekt met een dikke ijslaag. Verder kan ik niet gaan. Het ijs is nog niet begaanbaar. Jammer, want vanaf de ‘waterkant’ heb je veel meer mogelijkheden. Je kunt dan letterlijk om je onderwerp heen lopen en – als je daar behoefte aan hebt en als fotograaf heb je dat – lekker languit op het ijs liggen voor een extreem laag standpunt. Dan komen de ijsformaties veel beter tot hun recht. Over een paar dagen kan dat vast als het in dit tempo blijft aanvriezen. Dat is ook echt nodig, want vlak voor Uitdam bevindt zich nog een flink oppervlak met open water. Er zit hier een soort knik in het landschap (Kaap Uitdam). Het ene jaar liggen er enorme bergen ijsschotsen (kruiend ijs). Andere jaren zijn er schitterende structuren te zien die ik voor het gemak ‘ijsscheepjes’ noem. Ook dit jaar zijn ze er. Flinterdunne laagjes ijs die rechtop staan. Of het de wind is, de stroming, beide, of iets heel anders, ik heb werkelijk geen idee hoe ze ontstaan. Tot nu toe heb ik ze ook alleen maar op deze plek aangetroffen. Een soort zeiltjes van ijs. Dit jaar varen ze zelfs echt omdat dit deel nog niet is dicht-gevroren. Het is net of er een armada in aantocht is.

De zon staat al laag als ik naast de windturbines aan de dijk naar Marken parkeer. Voor vandaag is dit mijn laatste stop. De zon staat inmiddels erg laag en het licht is prachtig. Alleen zit ik aan de westkant van het IJmeer en ook nog eens laag naast de dijk. Daar valt nu nog zonlicht, maar dat duurt niet lang meer. Ik kan nog net de indrukwekkende ijsformaties vastleggen en dan ligt alles ineens in de schaduw. Dat is meteen aan de foto’s te zien. Die slaan blauw uit. Dat krijg je met die prachtige blauwe lucht als lichtbron. Nu het zonlicht is verdwenen, ontbreekt ook de glans op het ijs en is de dieptewerking weg. Het is tijd om naar huis te gaan. Op vrijdag valt er inderdaad een dik pak sneeuw en ben ik dan ook erg blij dat ik de dag ervoor de gok genomen heb. Het was voor mij extra bijzonder vanwege de intens blauwe lucht, het zonlicht en de extreem heldere lucht. Andere keren was het vaak bewolkt, nevelig, of lag er een sneeuwdek. Op zaterdag zal ik opnieuw op pad gaan. Ditmaal voor sneeuw en rijp. Op vrijdag ligt tijdens de sneeuwbui het openbaar vervoer in Amsterdam volledig plat. Een reddingsoperatie is nodig om mijn gestrande dochter thuis te krijgen. Kortom, geen foto’s die dag. Overigens heb ik nu wel een idee hoe die mooie ijsscheepjes ontstaan. Sommige dingen ontdek je pas thuis, tijdens het bekijken van je eigen foto’s!

In dit stukje heb ik weinig over fototechniek gesproken. Als afsluiter dan toch nog een voorbeeld waarin je goed het verschil in witbalans kunt zien tussen zonverlichte plekken en schaduwgebieden. Natuurlijk is dit in een fotobewerker nog te verbeteren, ik vind het hier niet eens miststaan. Kijk ook nog even naar de vorige foto. Die is een half uur eerder gemaakt. Toen kwam het zonlicht er wel.

Kees Krick is freelance schrijver en fotograaf. Hij werkt voor diverse fotografie- en computerbladen en bedrijven. Verder is hij auteur van de boeken Licht en belichting en Kinderen in de fotografiereeks van Pearson Education.

Pin It

is zelfstandig tekstschrijver en fotograaf. Hij schrijft en fotografeert voor uiteenlopende bedrijven en diverse fotografie- en computerbladen. Verder is hij auteur van de boeken Licht en belichting en Kinderen in de fotografiereeks van Pearson Education. Spannende verhalen schrijft hij ook graag en er staan inmiddels diverse publicaties op zijn naam.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *