Iridium Flares fotograferen

Door -

Misschien heb je er wel eens aan gedacht, of het zelfs al geprobeerd, om een meteoor te fotograferen. Een vallende ster dus. Enkele malen per jaar kruist de aarde de baan van een zwerm minuscule deeltjes. Dat geeft mooie lichtverschijnselen. Een dunne, felle lichtstreep die eigenlijk alweer weg is zodra je er erg in hebt. Het verschijnsel duurt namelijk maar verschrikkelijk kort. Ook de lichtintensiteit wisselt. Sommige strepen zijn amper waarneembaar, andere doen bijna pijn aan je ogen. Als fotograaf wil je zo’n verschijnsel natuurlijk graag vastleggen. Al is het maar eens in je (fotografische) leven. Dat is nog niet zo eenvoudig, maar wij hebben een prachtig alternatief voor je.


Het probleem met meteoren is dat je nooit weet wanneer en waar ze te zien zijn. Oké er zijn perioden waarin we weten dat er meer zijn dan anders en dan is ook bekend vanuit welk punt ze ongeveer lijken te komen. Maar dan nog is het uitspansel zo immens groot, dat je er met de camera al snel naast zit. De beeldhoek van een lens is immers beperkt. Zo kan ik mij nog goed herinneren dat ik in mijn vroege jeugd samen met mijn vader naar een intens donkere polder reed en mijn camera op statief neerzette. In die tijd (ik was net van de basisschool) was dat een zeer eenvoudige Russische camera, een Zenith B, met ongetwijfeld het standaard lensje erop (een 50 mm die je toen nog letterlijk op de camera schroefde). Richtte ik naar links, dan was er even later rechts een meteoor te zien. Richtte ik naar rechts, dan… ach, je raadt het vast al 🙂 Grootste deel van de avond was er trouwens helemaal niets te zien. Dat noemen ze dan een meteorenregen, de grapjassen!

Zodoende is het mij eigenlijk nooit gelukt een meteoor goed vast te leggen. Niet dat ik het elk jaar probeer, maar zo nu en dan op vakantie wil ik wel eens een poging wagen. Zonder succes dus. Tot vorig jaar. Bij toeval. Rond een uur of drie ‘s nachts wilde ik de melkweg vastleggen en kreeg een heuse meteoor cadeau. Eén keertje. Daarna zag ik ze overal om mij heen scheren, behalve daar waar ik mijn camera op gericht had. Nu is er een ander verschijnsel dat – eenmaal gefotografeerd – behoorlijk veel op een meteoor lijkt en het bijzonder is: dat fenomeen is super eenvoudig vast te leggen. Waarom? Omdat zowel de plek als het tijdstip lang van tevoren exact bekend zijn. Je weet dus wanneer je klaar moet gaan staan en ook waar je de camera op moet richten. Gebruik je bij meteoren liefst een groothoeklens om je kans te vergroten er ooit eentje te ‘vangen’, in dit geval kun je desnoods flink inzoomen om hem lekker groot in beeld te krijgen. Het verschijnsel waar het omgaat heet Iridium Flare. Je kunt ze bijna met je ogen dicht en je handen in je zakken fotograferen – bij wijze van spreken dan. Dat lijkt misschien een spectaculair hemelverschijnsel voor de wat luie fotograaf. Misschien is dat ook zo, maar het is een uitgemunte kans om bijzondere foto’s te maken en meteen ook om ervaring op te doen die je goed kunt gebruiken als je ooit besluit op meteoren-jacht te gaan.

De enige meteoor die ik (tot nu toe) net heb weten vast te leggen 🙂

Wat is een Iridium Flare eigenlijk? Het is een stipje dat heel snel in lichtintensiteit toeneemt, eventjes fel aan de hemel te zien blijft en vervolgens langzaam weer uitdooft. Eerst zie je dus niets (nou ja, de gewone sterrenhemel wel natuurlijk) en plotseling licht een nieuwe ster op, die na een tijdje langzaam weer uitdooft en verdwijnt. Daarna is het alsof er niet gebeurd is. Wat je ziet, is niet meer of minder dan het zonlicht dat door de antennes van een communicatiesatelliet naar de aarde weerkaatst wordt. Hoog boven ons bevindt zich namelijk een enorm netwerk van satellieten van het bedrijf Iridium (satelliet telefoons) en de antennes ervan werken als spiegels. De lichtflits is steeds alleen maar op een klein stukje aarde te zien: de zon staat ergens onder de horizon en het zonlicht wordt door de antennes naar een bepaalde plek weerkaatst. Hetzelfde principe als wanneer je een reflectiescherm gebruikt om bijvoorbeeld een model bij te lichten.

Het is net een meteoor, maar wel eentje die voorspelbaar is

Waar en wanneer

Hoe weet je wanneer en waar een Iridium Flare te zien is? Daar bestaan handige apps voor (zowel voor IOS als Android). Zoek maar eens op ‘Iridium Flare’ in de app-store van jouw telefoon of tablet. Zelf gebruik ik iFlares van Pleasant Software (2,69 euro). Heb je geen smartphone/tablet, dan zijn er ongetwijfeld websites die het je ook kunnen vertellen (Google er maar eens op). Een app heeft wel een aantal voordelen. Je telefoon heb je immers altijd bij je, dus kun je waar dan ook het fenomeen aanschouwen. Ook op vakantie. Verder kun je met de app in de hand heel nauwkeurig timen wanneer je de opname op je camera moet starten. Een computer sleep je toch wat minder makkelijk mee 😉 Een (permanente) internetverbinding is doorgaans niet nodig, het gaat om een berekening die je telefoon zelf kan maken. Dankzij de GPS in het toestel weet de app waar jij je bevindt (als je dit toestaat) en kan daardoor exact laten zien wanneer je aan de slag kunt. Een Iridium Flare is immers sterk locatiegebonden. De meeste apps kunnen via Augmented Reality (AR) laten zien waar de Flare te zien zal zijn. Je richt de telefoon (of je tablet) omhoog en met pijlen en symbolen wordt je via het scherm naar de juiste plek gedirigeerd.

iFlares vertelt je waar en wanneer ze te zien zijn

Heb je nog nooit een Iridium Flare gezien? Dan wil ik je adviseren om eerst gewoon eens te kijken hoe het fenomeen eruitziet. Laat je camera in de fototas zitten en kijk op het aangegeven moment wat er in de lucht gebeurt. Ik kan mij nog herinneren dat ik de eerste keer redelijk verbijsterd was. Niet zo zeer door die extra ster die plotseling verscheen, maar vooral door de voorspelbaarheid van het fenomeen. Gezien de herinneringen uit mijn vroege jeugd, van meteoren die wegbleven of ver buiten bereik van mijn lens aan de hemel verschenen. Ditmaal wist ik exact wat er ging gebeuren en waar ik moest kijken. Maar goed. Je ziet dus een lichtpunt opgloeien en even later weer uitdoven. Als de geboorte en het einde van een ster, de complete levensloop. Dat lijkt niet zo spannend voor een foto. Alhoewel? Als je goed hebt opgelet, zag je dat de lichtpunt bewoog. Niet zo snel als een meteoor (die is weg voor je er erg in hebt) maar vrij langzaam. Omdat de zon al onder is, hebben we met lange belichtingen te maken, dus een bewegende stip wordt op een foto… inderdaad, een streepje. Vandaar dat een Iridium Flare op de foto wel iets weg heeft van het spoor van een meteoor.

Op een iPad werkt iFalres ook en zie je meteen alle details

We pakken de camera erbij

Zodra je een keertje (of vaker) hebt gezien hoe een Iridium Flare eruitziet, is het tijd om de camera erbij te pakken. Zet hem op statief, richt hem op het stukje lucht waar de Flare verwacht wordt en gebruik een afstandsbediening of de zelfontspanner van je camera om een paar testopnamen te maken. Doe dat wel ruim voordat de Flare verwacht wordt, want je moet echt helemaal klaarstaan op het moment dat hij verschijnt. Hoe lang je moet belichten hangt af van veel factoren. Zoals: is er lichtvervuiling (bebouwing), staat de maan aan de hemel (en in welke fase), wanneer ging de zon onder, welk seizoen is het, enzovoort. Fotografeer je in de schemering, dan neemt het licht razendsnel af, dus bepaal de sluitertijd niet te ver vooraf. Zelf maak ik vlak voordat een Flare te zien is altijd snel nog even een tijdopname, zodat ik eventueel nog wat kan bijsturen. Hoe je de belichting bepaalt, scherpstelt en diverse andere zaken instelt, is niet zozeer aan Iridium Flares gebonden, maar heeft te maken met het fotograferen bij (zeer) weinig licht. Als er behoefte aan is kan ik daar nog wel eens een keer op terugkomen.

Hoe dichter je bij het Flare-centrum bent, hoe feller hij je toestraalt

Zelf belicht ik doorgaans een halve minuut of een minuut. Ik wacht tot de app aangeeft dat de Flare over ongeveer tien of vijftien seconden verschijnt en dan activeer ik de camera. Het opgloeien wil ik namelijk ook vastleggen, dat is immers het begin van de streep. De Flare zelf duurt niet zo heel lang. Tien seconden misschien, ik heb het eigenlijk nooit gemeten. Dus bij een belichting van dertig seconden zit je redelijk veilig. Maak de belichtingstijd niet te kort, want het nagloeien duurt vrij lang. Ook als jij allang niets meer ziet, kan de camera dat nog wel! Alleen bij een voldoende lange belichting staat de hele streep erop. Ook de sterrenhemel beweegt natuurlijk (nee Kees de aarde draait, ja dat weet ik maar zo zeg je dat nu eenmaal). Hoe langer je belicht en hoe verder je inzoomt, des te beter is te zien dat sterren in streepjes veranderen door de draaiing van de aarde. De sterrenstreepjes hebben een andere richting dan de lange streep van de Iridium Flare. Dat staat ook wel zo leuk.

Tips

Nog wat extra tips. Vaak kun je de app in een nachtstand zetten. Het scherm kleurt dan rood. Vooral doen, want als je in het donker staat, is het scherm oogverblindend en je verliest er tijdelijk je nachtzicht door (ook daar wil ik een andere keer best meer over vertellen). Kijk voor donker alvast via de app (Augmented Reality) waar je de Flare kunt verwachten. In het donker toont je telefoon namelijk een nagenoeg zwart beeld en dan kun je je niet op de omgeving oriënteren. Kijk dus als er nog voldoende licht is en let op herkenningspunten in het landschap, zodat je straks weet waar je moet zijn (kijken).

Doe je ogen een lol, gebruik de nachtstand (mouse-over)

De app wijst je de weg, maar kijk voor het donker is alvast waar je moet zijn

Heb je een paar keer een Iridium Flare vastgelegd? Probeer dan een locatie te vinden waar je ook wat voorgrond in beeld kunt nemen. Dan krijg je wat meer variatie in je foto’s en niet alleen met sterren gevulde plaatjes. Zelf heb ik tijdens een weekje Zuid-Limburg enkele Flare’s vastgelegd. Helaas was het maar een paar avonden (deels) onbewolkt. Daarnaast verschenen de Iridium Flare’s pas rond middernacht. Ik heb mij daarom beperkt tot het dakraam van ons vakantiehuisje. Lekker makkelijk. Met een Joby Gorillapod heb ik mijn Canon 5D Mark II aan het raamkozijn vastgeklemd. Met een miniatuur Joby heb ik hetzelfde gedaan met mijn Sony RX100 (grote sensor van een inch). De laatste avond heb ik zelfs met beide camera’s dezelfde twee Flares vastgelegd, die minder dan een minuut na elkaar verschenen. Het leek wel spits. Met de reflexcamera op 50 millimeter en de andere op ongeveer 70 millimeter om de flares wat groter in beeld te krijgen. Opmerkelijk was (en waar ik op gehoopt had), dat de flares dwars door de sluierbewolking te zien waren. Na een onbewolkte dag verscheen ‘s avonds plots bewolking, die rond middernacht gelukkig steeds dunner werd. De Iridium Flares waren zodoende alsnog te zien.

Canon 5D Mark II met 50 mm prime (Sigma Macro)

Sony RX100 ingezoomd tot 100 mm (kleinbeeld)

Streepjes

Let op dat je niet te ver uitzoomt. De streep van een Flare is vrij kort. Omdat je toch weet waar hij verschijnt, is de trefkans groot genoeg om veilig de groothoekstand te verlaten. Te ver inzoomen is weer niet handig, dan zit je er misschien net naast of je mis een stuk van de streep. Het spoor van een meteoor is daarentegen (vaak) juist enorm lang. Voor die verschijnselen gebruik je liefst wel een groothoek. Alleen al om de kans te vergroten dat je er in ieder geval eentje ‘vangt’. Dankzij de langere sporen die meteoren trekken, zijn ze op een foto gemaakt in groothoek alsnog goed te zien. Iridium Flares zie je dan amper terug.

Met 50 mm (kleinbeeld) is het spoor vrij kort; 70 mm is beter maar kost voorgrond (mouse-over)

Er is nog een belangrijk verschil tussen een meteoor en een Iridium Flare. Meteoren verschillen van keer tot keer in lichtintensiteit. De onvoorspelbaarheid is dus groot (locatie, tijdstip en intensiteit). Van een Iridium Flare is vooraf bekend hoe fel hij zal opgloeien. Het heeft immers vooral te maken met jouw locatie op aarde. Alleen in het centrum van de vlek (de door de satelliet weerkaatste bundel zonlicht) is de Flare op z’n felst. In de app zie je hoe fel een Iridium Flare is. Dat wordt de magnitude genoemd. Hoe kleiner het getal, hoe feller hij oplicht. Om ze heel goed te zien moet je vooral op de negatieve getallen letten. De helderste ster heeft dacht ik een magnitude van -1,46 terwijl Venus (die vaak morgen- of avondster genoemd wordt omdat deze planeet zo fel oplicht) vaak rond een magnitude van -3 of -4 schommelt. Dat is echt behoorlijk fel. Kortom, een Flare van -3 of lager valt direct op als hij opgloeit. Kun je nagaan als je een flare van -7 of -9 mag aanschouwen! Overigens is meer licht (dus een negatiever getal) fotografisch gezien niet altijd beter. De streep wordt er op het hoogtepunt (ongeveer in het midden van de streep) alleen maar breder en sterker overbelicht door. Magnitude -4 is op de foto misschien wel mooier dan magnitude -9.

Hoe nu verder

Voor een volgende gelegenheid heb ik al wat ideetjes klaarliggen. Een mooiere voorgrond met de lichtstreep lekker prominent in beeld, bijvoorbeeld. Thuis is het uitzicht niet echt spectaculair, het zal daarom wel stilliggen tot de volgende vakantie vermoed ik. Ook wil ik meerdere flares tegelijk in één opname vangen. Dat durfde ik afgelopen vakantie nog niet aan. Nu ik twee losse opnamen die direct na elkaar gemaakt zijn in Photoshop gecombineerd heb, weet ik dat het mogelijk is. Ze overlappen elkaar niet, althans niet op die dag. Tot slot vraag ik mij af of ze al te zien zijn als de zon onder is maar het nog steeds licht is. Een Iridium Flare met een magnitude van -7 bijvoorbeeld. Vandaag wordt er eentje verwacht, maar helaas, het is bewolkt 🙂 Ik ben zeer benieuwd of jij ook wel eens een Iridium Flare gefotografeert, of dat je naar aanleiding van dit artikel een poging wilt wagen (doen hoor!). Hoe leg jij ze vast? Lukt het je om een mooie voorgrond of zoiets als een bergketen op de achtergrond mee te nemen in de foto?

Pin It

is zelfstandig tekstschrijver en fotograaf. Hij schrijft en fotografeert voor uiteenlopende bedrijven en diverse fotografie- en computerbladen. Verder is hij auteur van de boeken Licht en belichting en Kinderen in de fotografiereeks van Pearson Education. Spannende verhalen schrijft hij ook graag en er staan inmiddels diverse publicaties op zijn naam.

1 reactie naar Iridium Flares fotograferen

  1. Laurens Legerstee

    Ik heb in totaal tussen de 5 en de 10 iridium flares gezien, van sommige wist ik niet van tevoren dat ze zouden komen. Helaas (nog) geen foto’s.
    Meteorieten heb ik vaker gezien. Iedere 12 augustus zijn er ca 70 per uur te zien, als alle omstandigheden goed zijn. Foto’s heb ik (nog) niet omdat ik mijn camera pas in september gekocht heb.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *