Noorderlichtfotografie met de Nikon 1

Door -

Van 7 tot en met 10 februari ben ik met een groep social media en astrofanaten naar Nellim in het uiterste noorden van Finland gereisd om daar een poging te wagen het Noorderlicht te fotograferen. Bij de voorbereiding ontstond bij mij het idee dat ik in plaats van de water- en stofbestendige D700 eigenlijk mijn Nikon 1 camera eens aan de tand wilde voelen. Dat scheelde tegelijkertijd ook een hoop gewicht, dus al snel was ik een klein tasje met mijn Nikon V1 en objectieven aan het inpakken. Maar is een systeemcamera als de Nikon 1-serie wel geschikt voor deze specialistische vorm van fotografie?

Aurora through the trees

Jammer genoeg was de nieuw aangekondigde 6.7-13mm ultra groothoek nog niet beschikbaar, ondanks mijn pogingen bij Nikon een vroeg productie model los te peuteren. Nikon Nederland vond het eigenlijk helemaal niet zo een goed idee deze “consumer grade” camera mee naar het poolgebied te nemen. Daar zit natuurlijk een kern van waarheid in. Omdat de Nikon V1 niet weathersealed is, zou vocht een probleem kunnen zijn. Ook de temperaturen ter plekke waren ver buiten specificaties. Mij leek dat juist geen beperking te zijn: alleen de accu’s zouden minder lang werken, maar dat is een kwestie van voldoende reserves meenemen, toch?

Nikon 1 kit

Uiteindelijk bestond mijn Nikon 1-kit uit de Nikon 1 V1 body met 10mm F2.8, 18.5mm F1.8 en de standaard 10-30mm en 30-110mm zoomobjectieven. Daarnaast had ik 4 EN-EL15 compatible accu’s bij me, 2 originelen en 2 chinese namaak accu’s, dit leek me voldoende om flink wat opnames te kunnen maken zonder te moeten laden. Als opslag had ik de nieuwste Sandisk Extreme Pro 16GB SDHC kaartjes met een doorvoersnelheid van 95MB/s. Sandisk is wat dat betreft verwarrend bezig, want mijn wat oudere SD Extreme Pro SDHC kaartjes hebben slechts 45MB/s doorvoersnelheid en deze zijn ook nog steeds te koop. Ook de class 10 identificatie is nietszeggend in dit geval. Dus goed opletten wat je besteld! Een draadloze ontspanner, in dit geval de ML-L3, is erg praktisch, zo niet noodzakelijk voor nacht- of aurorafotografie. Oh, en een stevig statief uiteraard!

Aangekomen stond ons een aangename temperatuur van -29 graden Celcius te wachten. Praktisch geen wind, dus gevoelsmatig viel het eigenlijk best mee, mits goed gekleed. In vliegtrips draag ik altijd zo min mogelijk kleding, dus mijn tshirt was wel wat frisjes onder mijn jas. Ach, gelukkig hoefden we niet lang buiten rond te hangen om de transfer richting hotel te halen. Het hotel lag op 40 minuten rijden van Ivalo airport in Nellim, een piepklein plaatsje op 68.4 Noorderbreedte, vlak bij het Inari meer, één van de grootste meren in Finland. Letterlijk in the middle of nowhere.

Het Inari meer, één van de grootste meren in Finland, in the middle of nowhere

Aangekomen in het hotel was de club bijna compleet en na een diner konden we al snel er op uit. Onze gastheren kwamen ons waarschuwen dat er al Noorderlicht te zien was en dat we allemaal naar het meer moesten gaan voor het beste uitzicht. Snel omgekleed. Nouja, snel is een relatief begrip in dit geval. Thermische onderkleding, skisokken, skibroek, fleecetrui, snowboots, winterjas, bivakmuts, col, binnen handschoenen, buiten handschoenen, camera, statief, objectieven, zaklamp, al met al ben je toch weer 15 minuten verder voordat je één stap buiten de deur gedaan hebt.

Bediening van de camera

Een camera zoals de Nikon V1 is lastig te bedienen met dikke handschoenen aan dus ik was blij dat ik dunne binnenhandschoenen aan had. Geen koude handen en toch goed de kleine knopjes op de camera kunnen bedienen. Bij het bedienen loop je eigenlijk tegen het grootste mankement van de Nikon 1 serie aan: alles zit in menu’s verstopt, en even snel ISO aanpassen is er niet bij. In dit soort gevallen is het dus raadzaam om voordat je op pad gaat al e.e.a. goed in te stellen, zodat je geen dingen vergeet of onnodige handelingen moet verrichten. Aangezien we eigenlijk net uit het vliegtuig waren, had ik dit dus niet gedaan. Thuis had ik wel al getest, dus de juiste instellingen waren snel geregeld. Nikon, als je dit leest: een aantal geheugenbanken om instellingen op te slaan zou handig zijn!

Aurora above Inari

Het noorderlicht (Aurora) was duidelijk te zien!

Wat is nu mijn conclusie van dit verhaal? Vooral dat je niet te bang moet zijn om je camera echt te gebruiken, ook al zijn de omstandigheden er niet naar. Sneeuw en kou zijn echt andere factoren dan regen en ik denk dat het laatste schadelijker is voor je camera dan wat kou en ijsafzetting. De Nikon V1 body is heel robuust en kan gelukkig tegen een stootje, daar is geen twijfel over. Zelfs nadat ik door onoplettendheid met onze Husky slee omkiepte en de camera onbedoeld als sneeuwschuiver gebruikte.

Me watching the Aurora

Zelfportret met de Aurora op de achtergrond

Over de geschiktheid van de Nikon 1 voor astrofotografie in het algemeen heb ik gemengde gevoelens. De kleine sensor is duidelijk niet gemaakt voor langere belichtingstijden, wat de harde limiet van 2 minuten belichting op B stand ook laat zien. Maar door goede keuzes te maken, niet te lang te belichten en in nabewerking eventueel te stacken krijg je hoge kwaliteit beelden. Het is echter allemaal net wat bewerkelijker dan bij fullframe camera’s. Voor het fotograferen van het Noorderlicht is deze beperking echter niet echt een probleem, omdat je belichtingstijden over het algemeen toch wat korter zijn en bij actieve aurora aardig wat licht komt kijken.

De precieze instellingen voor het fotograferen van Noorderlicht zijn lastig te samen te vatten. Veel is afhankelijk van de camera en objectief combinatie, maar ook de hoeveelheid lichtvervuiling speelt een grote rol. Bij Inari was van dat laatste praktisch geen sprake, waardoor je veilig wat langere opnames kon maken zonder dat je een oranje gloed in je foto’s kreeg. Noorderlicht heeft ook de eigenschap dat het beweegt, dus als je erg lange sluitertijden gebruikt, zullen de zogenaamde “streamers” (gordijnachtige sluiers) vervagen.

Sluitertijden en ISO

Het fotograferen van Noorderlicht is daarom een compromis tussen sluitertijd en ISO, waarbij je bij de laatste ook nog eens zo min mogelijk ruis wil hebben. Na wat experimenteren kwam ik uiteindelijk op 8 seconden bij ISO 800 op F2.8 uit. Hiermee was de belichting kort genoeg dat ik het detail van het Noorderlicht goed kon vastleggen terwijl de ISO waarde nog goed bruikbare foto’s zou moeten leveren.

Winter Aurora

Aurora achter de besneeuwde bomen

Ruisonderdrukking

De Nikon V1 heeft twee verschillende soorten ruis-onderdrukking in de camera. De eerste is High ISO ruis onderdrukking. Deze heb ik standaard AAN staan. Ten tweede is er de lange belichtingstijd ruisonderdrukking. Deze start bij sluitertijden langer dan 1 seconde. In deze modus maakt de camera na de normale opname van bijvoorbeeld 8 seconden nog één opname, een zogenaamde “dark frame”. Dit frame wordt dan van de originele opname afgetrokken om de door de lange belichtingstijd ontstane ruis (ook wel hot pixels genoemd) te verwijderen. Het grote nadeel van deze optie is dat dit voor ELKE opname gebeurt. Maak je dus een opname van 30 seconden, ben je een minuut kwijt voordat je de volgende foto kan maken. Stel je voor dat je een timelapse wil maken, dan gaat dat echt teveel tijd kosten. Een betere manier is dus om zelf een aantal dark frames te maken, heel simpel door een foto te maken met dezelfde instellingen als je gewone foto’s maar dan met de lensdop op het objectief. Naderhand kan je dan op je computer deze dark frames gebruiken om de hot pixels te verwijderen van je opnames. Hiervoor zijn speciale applicaties, maar het kan ook eenvoudig in Photoshop of Gimp.

Handmatig scherpstellen

Een ander belangrijk punt is focus! Autofocus is geen optie voor het fotograferen van de sterrenhemel of Noorderlicht. De camera krijgt te weinig licht om goed scherp te kunnen stellen (m.u.v. wellicht de Maan of Jupiter), en zal zeker de focus verkeerd hebben. Het eenvoudigst is het om je camera op oneindig in te stellen met behulp van manual focus. Of je richt je camera eerst op een helder object in de verte (bijvoorbeeld een lantaarnpaal) en schakel zodra je focus hebt de AF uit. Zorg dan dat je niet meer aan je objectief draait! De Nikon 1 camera’s hebben geen echte manual focus, hier moet je dus digitaal je focus instellen mbv het LCD scherm of EVF. Eigenlijk ook wel zo makkelijk, want je kan je focus niet meer per ongeluk veranderen zodra je hem ingesteld hebt. Alleen de beoordeling van de focus op het schermpje is wat lastig als je weinig heldere objecten in beeld hebt. Gelukkig heb je altijd wel mensen die hun LED zaklampen aan hebben als ze hun camera bedienen, maak hier gebruik van als ze ver genoeg weg staan om je focus goed te krijgen!

AuroraTweetup

Naast de technische zaken zijn er ook wat esthetische puntjes voor het fotograferen van Noorderlicht. Probeer altijd wat basis in je foto te krijgen. Alleen een Noorderlicht opname zonder voorgrond of basis is redelijk saai en kijkers krijgen helemaal geen indruk van het majestueuze lichtspektakel op die manier. Zorg dus voor een leuke voorgrond of op zijn minst een boomgrens die als basis kan dienen voor je foto. Sommige mensen vinden het leuk om met lightpainting een lichtspel effect te krijgen op de voorgrond. Anderen proberen in een meer de reflectie van het noorderlicht te vangen. Allemaal leuke en creatieve manieren om de foto’s net ietsje meer te geven. Maar vergeet vooral niet zelf te kijken, want wat je met je ogen ziet kan je niet altijd op de foto vastleggen.

Aurora at Nellim

Aurora boven boot

De Nikon V1 in de praktijk (-30 C)

Hoe hield de Nikon V1 zich onder deze extreme omstandigheden? Eigenlijk verrassend goed, zelfs boven verwachting. De metalen body wordt na een tijd blootgesteld te zijn aan -30C ijskoud natuurlijk. Zo koud dat ik de kou door mijn binnenhandschoenen door voelde. Ik raad iedereen af de camera te willen likken op dat moment, ook al ziet de body er nog zo goed uit, je tong zal zeker vastvriezen aan de body! Op een gegeven moment vormt zich zelfs een laagje ijs op de body en objectief, maar functioneel heeft de camera geen krimp gegeven. Alleen de LCD en EVF werden door de kou traag, waardoor je ook wat ghosting kreeg bij bewegende voorwerpen of als je door het menu heen navigeerde. Maar niets wat echt het fotograferen onmogelijk maakte. Het LCD (en EVF) waren wel beperkend in het maken van een compositie. Omdat het zo donker was, zag je bijna niets op het LCD, waardoor het richten van de camera eerder gokwerk was. Als je je camera door en door kent, is dat overigens geen probleem, je weet immers wat in je beeldveld valt en je kan altijd chimpen en compositie iets aanpassen. Vooral de horizon recht krijgen is vaak even uitproberen. Hier heb je dus zeker voordeel als je een gewone dSLR hebt, dan kan je gewoon door de optische zoeker kijken.

Cold Nikon 1 V1

De koude Nikon 1 na de fotosessie

Accu

Ook de accu’s hielden het goed vol. Goed, bij lange na niet zolang dan bij normale temperaturen, maar met een volle accu waren toch wel 150 foto’s te maken voordat de indicatie in het “rood” ging. Je houdt rekening met een flinke terugval in capaciteit, dus met 4 accu’s op zak zat ik nooit verlegen om een foto. De “lege” accu werd onder de kleding bewaard en vaak was er na opwarming weer ruim voldoende capaciteit om verder te fotograferen.

Minder last van ruis

Een groot voordeel van de kou was wel dat er minder last van ruis was. Althans, de lange belichtingstijdruis. Deze is mede afhankelijk van temperatuur en met -30C was de sensor lekker gekoeld, dus van hot pixels was bij 8 seconden belichting nauwelijks sprake, scheelt weer in nabewerken! Het is overigens bij specialistische astrofotografiecamera’s vaak zo dat deze tot ca -30C gekoeld worden met behulp van een Peltier koeler. Dat was in dit geval niet nodig 🙂

Of de camera na dit avontuur geen lange termijn schade heeft opgelopen moet zich nog uitwijzen. Het kan natuurlijk dat door het dooien van de camera er iets van vocht naar binnen gesijpeld is wat later corrosie kan veroorzaken en de hele camera kapot kan maken. Ik vermoed dat dit niet gaat gebeuren, want ook al is de camera niet weathersealed, een beetje ijs moet hij wel kunnen verdragen en ik heb natuurlijk gezorgd dat de camera niet in een tas verdween na het gebruik, zodat hij goed kon uitwasemen.

Cold Nikon V1

Na het fotograferen is het belangrijk dat een koude camera de kans krijgt om uit te wasemen

Pin It

Marco Frissen is freelance schrijver, podcaster bij Tech45 en fotograaf. Hij twittert, is auteur van de Aftershot Survival Guide en werkt voor diverse bladen en websites.

1 reactie naar Noorderlichtfotografie met de Nikon 1

  1. Even een vraag over de SD Extreme Pro SDHC kaartjes, merkt je duidelijk verschil tussen de oude 45mb/s en de 95mb/s in de V1? Ik lees nml herhaaldelijk dat een 95mb/s kaart overkill is voor een V1 en je net zo goed een 45mb/s kaart kunt kopen. Alvast dank.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *